Bouwen op stelten

Bouwen op stelten is een bouwmethode waarbij een gebouw niet direct op de bodem rust, maar wordt gedragen door verticale palen of kolommen (stelten) die diep in een stabiele ondergrond zijn verankerd. Deze stelten brengen het gewicht van het gebouw over op diepere, draagkrachtige bodemlagen, waardoor het bouwwerk minder gevoelig is voor verzakking van de bovenliggende grond.

Als bodemdalingsbestendig alternatief wordt bouwen op stelten vooral toegepast in gebieden met slappe of inklinkende bodems, zoals veen- en kleigebieden. Omdat het gebouw los staat van de dalende bodem, blijft de constructie op hetzelfde niveau, zelfs wanneer de grond eromheen zakt. Hierdoor worden schade aan funderingen, scheurvorming en ongelijkmatige verzakkingen beperkt.

Daarnaast biedt bouwen op stelten voordelen zoals betere bescherming tegen wateroverlast en overstromingen, ruimte voor waterberging of natuur onder het gebouw, en flexibiliteit bij toekomstige aanpassingen aan het maaiveld. Tegelijk vraagt deze bouwmethode om zorgvuldige engineering, hogere bouwkosten en aandacht voor toegankelijkheid, windbelasting en inpassing in het landschap.

In Leeuwarden wordt in de nieuwbouwwijk Wiarda gewerkt aan een combinatie van waterrijk en landelijk wonen, midden in een open landschap met mooie vergezichten, waterpartijen en rietstroken. Gelegen aan de zuidoostkant van het dorp Goutum, maakt Wiarda deel uit van het nieuwbouwgebied De Zuidlanden. Voor één van de vier locaties won DAAD Architecten de openbare prijsvraag met het ontwerp ‘Waterwoningen Wiarda’. Dit ontwerp gaat om boothuizen aan het water, met zwarte volumes die aan een gemeenschappelijke steiger liggen, inclusief een tuinplan met zitplekken en beplanting.

De organisatie van het project is complex en vraagt om een goede fasering en het aansluiten van de betrokken partijen. De gemeente Leeuwarden fungeert als opdrachtgever en ontwikkelaar via het projectbureau De Zuidlanden. Voor de bouw van de woningen zijn verschillende aannemers betrokken.

De woningen zijn ontworpen met oog voor duurzaamheid en de relatie met het water. Dit heeft ook invloed gehad op de inrichting van de openbare ruimte en de technische voorbereidingen. Gemeente, architecten en bouwers werkten nauw samen om een waterrijke woonomgeving te creëren met gemeenschappelijke voorzieningen zoals steigers en groene zones.

Het schetsontwerp begon in 2015, en in 2022 was het project volledig opgeleverd en verkocht. De straten zijn vernoemd naar Friese sporten, wat bijdraagt aan de lokale identiteit en sfeer.

Wat Wiarda laat zien, is dat bouwen op stelten niet alleen een technische uitdaging is, maar vooral een kwestie van goede organisatie. Een heldere rolverdeling, nauwe samenwerking tussen gemeente en diverse bouwers, en een doordachte planning zorgen ervoor dat wonen op het water hier niet alleen mogelijk is, maar ook aantrekkelijk en toekomstbestendig.

Een voorbeeld van omgaan met hoogwater, is bouwen op stelten. Plan Tij in Dordrecht is een voorbeeldproject van wonen op palen en is gerealiseerd tussen 2007 en 2008. Het project omvat 96 woningen, waaronder boswoningen, waterwoningen, clusterwoningen, appartementen en woningen op vrije kavels. De woningen zijn gebouwd op palen, als oplossing voor schommelingen in de waterstand.

Bewoners leven met en in de natuur. Het getijdenlandschap bepaalt het dagelijkse ritme van de omgeving: bij hoog water ervaren bewoners de nabijheid van het water, terwijl bij laag water oevers, rietlanden en watergangen zichtbaar worden. Deze wisselwerking maakt bewoners zich bewust van ecologische processen en bevordert een directe betrokkenheid bij het onderhoud van de natuur. Er is zelfs een beverfamilie die zich onlangs vanuit de Biesbosch in dit gebied heeft gevestigd.

Een opvallend aspect van Plan Tij is hoe de bewoners gezamenlijk verantwoordelijk zijn voor het beheer van gemeenschappelijke ruimtes en infrastructuur. Daarnaast worden er regelmatig buurtfeesten en gezamenlijke activiteiten georganiseerd (zie Plan Tij – Bewonersplatform). 

Net als Schoonschip in Amsterdam, nodigt leven op het water uit om samen te komen, wordt de sociale cohesie versterkt, en wonen mensen in harmonie met de natuur.