Drijvend bouwen

Wonen op het water is een aantrekkelijke gedachte. Afhankelijk van het weer ligt je huis wat hoger of wat lager. Dat is geen probleem met een flexibele toegang en flexibele kabels en leidingen.

Drijvend wonen in het stedelijk gebied vraagt niet alleen om technische innovatie, maar ook om alternatieve vormen van financiering. Een goed voorbeeld hiervan zijn de drijvende woningen aan de Nassaukade in Rotterdam, ook bekend als de Havenlofts. Dit project maakt deel uit van het programma Rotterdam Make it Happen en werd gerealiseerd in samenwerking tussen de gemeente Rotterdam, Bik Bouw (ontwikkelaar), Public Domain Architecten (ontwerp), en de Rabobank.

Een grote uitdaging in de financiering van drijvende woningen, is de hypotheekverstrekking. Normaal gesproken worden drijvende woningen namelijk als roerend goed gezien, waardoor banken terughoudend zijn met de verstrekking van hypotheken. In dit project is er echter een oplossing gevonden. De woningen werden namelijk gekoppeld aan de waterkavel waarop deze drijft. 

Door het gebruiksrecht of erfpacht van de waterkavel mee te nemen in het eigendom van de woning, konden banken de woningen als onroerend goed kwalificeren. Dit maakte het mogelijk voor kopers om een reguliere hypotheek af te sluiten, net zoals bij een traditionele woning op land.

De gemeente Rotterdam speelde een faciliterende rol door de locatie beschikbaar te stellen, vergunningen te begeleiden en ruimte te bieden voor experimenten binnen klimaatadaptief bouwen. Daarnaast sloot het project aan bij bredere Europese initiatieven, zoals het LIFE Urban Adapt programma, dat innovatieve klimaatmaatregelen in steden stimuleert. 

Het project laat zie dat soms creatief moet worden omgegaan meet uitdagingen zoals ook met de financiering.

Drijven bouwen roept veel juridische vragen op. Is een drijvende woning bijvoorbeeld een boot of een huis? Welke regels gelden er?

Met een ‘drijvende woning’, wordt volgens de ‘Drijvende Woningen en de Bouwregelgeving’ van het Ministerie van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer (VROM) een ‘bouwwerk in de zin van de Woningwet’ bedoeld. Hierbij zijn de voorschriften van het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl) van toepassing. 

Een drijvende woning kan echter ook de status van een ‘woonark’ hebben. Een woonark valt niet onder de woningwet en valt onder het gemeentelijk woonschepenbeleid. De projectontwikkelaar of gemeente maakt in een vroeg stadium de afweging of de woning wordt aangemerkt als woonark of als drijvend bouwwerk.

Of een waterwoning wordt aangemerkt als woonark of als drijvend bouwwerk hangt af van de manier waarop de woning is geplaatst en bedoeld is te functioneren. Een woning krijgt de status ‘drijvend bouwwerk’ wanneer deze met kabels of palen is verankerd en bedoeld is om langdurig op één plek te blijven. In dit geval, is het Bouwbesluit en de Woningwet van toepassing. Is de woning niet duurzaam verankerd en is de woning verplaatsbaar, dan wordt deze als woonark gezien, waarvoor het woonschepenbeleid geldt.

De juridische status van een drijvende woning is niet alleen van belang voor de overheid, maar ook voor de bewoner zelf. Zo kan het verschil maken in de mogelijkheden die een bewoner heeft om een woning te financieren of te verzekeren. Hypotheekverstrekkers en verzekeraars hanteren niet altijd dezelfde criteria als de overheid. 

Sommige eisen registratie in het scheepsregister (wat past bij een woonark), terwijl anderen juist een kadastrale inschrijving willen (zoals bij een onroerend bouwwerk). Ook de eigendomssituatie van de onderliggende waterkavel speelt een rol, net als de vraag of sprake is van erfpacht of volledig eigendom.

Drijvend bouwen gaat niet alleen om techniek en klimaatadaptatie; het kan ook worden bezien vanuit het perspectief van nieuwe sociale vormen van leven. Een mooi voorbeeld hiervan is Schoonschip in Amsterdam-Noord.

Schoonschip is een drijvende woonwijk van 30 waterkavels en 46 huishoudens. Wat het bijzonder maakt, is dat de bewoners zich van het begin af aan hebben georganiseerd als collectief. Zij hebben niet alleen hun eigen woningen gebouwd, maar ook de wijk als geheel samen vormgegeven: van de energievoorziening tot de inrichting van de openbare ruimte. 

Het resultaat is een duurzame, zelfvoorzienende buurt waarin bewoners samenwerken, eigenaarschap delen en actief bijdragen aan hun leefomgeving.

In Schoonschip zijn bepaalde voorzieningen gezamenlijk georganiseerd, zoals zonnepanelen, een buurtbatterij, warmtepompen en deelauto’s. Ook is er veel onderlinge betrokkenheid, mede doordat de bewoners elkaar vanaf het begin kennen en samen keuzes hebben gemaakt. Ook stimuleert de opzet van de wijk sociale interactie. Zo functioneert de loopsteiger als een straat, waar bewoners elkaar ontmoeten. In tegenstelling tot traditionele woonwijken met afgesloten tuinen en privé-ingangen, nodigt de openbare ruimte op het water uit tot contact.

In plaats van een standaardprojectontwikkeling, waren bewoners zelf initiatiefnemers. Dit heeft niet alleen de sociale cohesie bevorderd, maar ook betrokkenheid bij duurzaamheid en innovatie. Schoonschip laat zien dat wonen op het water niet alleen een technische of ecologische innovatie is, maar ook een sociale. Schoonschip laat de verbindende factor van wonen op water zien.