top

Boerenbedrijf midden in een veenweidegebied heeft dagelijks met bodemdaling te maken.

Waterinfiltratiesystemen

Deze deelexpeditie is gestart in 2018 en heeft als doel ervaringen uit te wisselen tussen verschillende projecten met waterinfiltratiesystemen, ook wel passieve waterinfiltratie (onderwaterdrainage) en actieve waterinfiltratie (drukdrainage) genoemd. Daarnaast is de kennisbehoefte in beeld gebracht en spelen er diverse kennisvragen als:

  • hoe zorg je voor kwaliteitsborging;
  • wat zijn de effecten van waterinfiltratiesystemen op de bedrijfsvoering en op broeikasgasemissies;
  • hoe kan de bestaande kennis worden ontsloten?

 

In 2020 is de deelexpeditie omgevormd tot het Kennismakelaarschap Waterinfiltratiesystemen en is de factsheet geactualiseerd. Het kennismakelaarschap is in 2021 afgerond. De informatie die in de factsheet is te vinden, is afkomstig van de deelnemers aan de deelexpeditie, die zelf actief betrokken zijn bij verschillende projecten met waterinfiltratiesystemen.

 

Waarom waterinfiltratiesystemen?

Als het grondwater in veengronden bedoeld of onbedoeld daalt, komt de toplaag van het veen in aanraking met zuurstof. Het veen oxideert (of ‘verbrandt’) hierdoor en stoot CO2 en andere broeikasgassen uit. Om deze voor het milieu schadelijke uitstoot te remmen en tegelijk bodemdaling te remmen kunnen de percelen waar dit plaatsvindt natter worden gemaakt. Hierdoor zakt het grondwater minder diep bij droog weer en komt de toplaag van de veengrond niet teveel in aanraking met zuurstof. Dit ‘vernatten’ gebeurt met waterinfiltratiesystemen en andere innovatieve technieken.

Hoe werkt het? 

Er zijn twee soorten waterinfiltratiesystemen: passieve (onderwaterdrainage) en actieve systemen (drukdrainage). Voor beide systemen worden er horizontale evenwijdige geperforeerde drainagebuizen in de grond aangebracht die van sloot naar sloot lopen en uitkomen onder het oppervlaktewaterpeil van de sloten. Het water uit de sloten loopt de buizen in en het grondwaterpeil komt hoger te staan.

Door het peil van het slootwater te verhogen of te verlagen (zomer- en winterpeil) kan de werking van onderwaterdrainage worden gestuurd.

In diverse projecten worden metingen gedaan aan passieve watersystemen: Zegveld, Rouveen, Vlist en Aldeboarn.

Bij actieve waterinfiltratie  worden net als bij passieve waterinfiltratie  horizontale geperforeerde buizen in de bodem aangebracht. De buizen komen uit op een waterreservoir. Het verschil met de passieve systemen is dat het water in het waterreservoir met een pomp extra hoog kan worden gezet dan de sloot. Met deze extra druk kan effectiever worden vernat en is de grondwaterstand actiever te sturen dan met de passieve waterinfiltratiesystemen. Dit systeem is bovendien te automatiseren waardoor het effectief kan reageren op de weersomstandigheden.

Met deze waterinfiltratiesystemen kan vooral in de droge zomermaanden verdroging tegen worden gegaan waarmee de bodemdaling wordt geremd en de emissie van broeikasgassen wordt verminderd. 

In pilots en projecten worden metingen aan drukdrainage gedaan, al wat langer in Zegveld en Assendelft en vanaf de zomer van 2023 zal dat ook in de Meijepolder plaatsvinden.

Beide systemen kunnen overigens in natte periode (vooral in de winter) bij hevige regenval ook water afvoeren naar de sloten, de systemen werken dan tijdelijk drainerend.

Welk onderzoeken lopen er? 

In Lange Weide (Zuid-Holland) vindt vanaf 2018 een experiment plaats met waterinfiltratie in combinatie met aangepast slootwaterpeilbeheer. In Friesland (Aldeboarn) is bij het experiment met passieve waterinfiltratie positieve ervaring opgedaan met het verhogen van de grondwaterstand met sturing via het slootpeil. Daarbij werd het slootpeil geregeld door de boer die zijn eigen slootpeil regelde. In de droge zomer van 2018 werd door hem het slootpeil tot bijna aan het maaiveld verhoogd. Dat een boer zelf het slootpeil kan regelen is overigens niet gebruikelijk. Bovendien is in 2019 met financiering van het Rijk het Nationaal Onderzoeksprogramma Broeikasgassen Veenweiden (NOBV) gestart. Voor de uitvoering van het onderzoek is een uniek consortium gevormd van vijf onderzoekspartijen: Deltares, Radboud Universiteit, Vrije Universiteit Amsterdam, Wageningen Environmental Researc /Wageningen Universiteit en Universiteit Utrecht. Op de locaties Zegveld, Aldeboarn, Rouveen, Vlist en Assendelft wordt samengewerkt met diverse andere onderzoeksinstituten en adviesbureaus.

Het programma richt zich op een periode van minimaal vijf jaar.

Nieuwe KIWA-richtlijn voor aanleg van waterinfiltratiesystemen

Een juiste wijze van aanleg is belangrijk voor het functioneren van waterinfiltratiesystemen.   Op initiatief van het Nationaal Kennisprogramma Bodemdaling (NKB) is door KIWA de richtlijn voor de aanleg van drainage aangevuld met een specifieke richtlijn voor veenweideinfiltratiesystemen. Deze herziening is tot stand gekomen met geld van de Provincie Utrecht, met de kennis van diverse experts en met hulp van mensen die in de praktijk betrokken zijn bij de aanleg. De richtlijn kan  worden toegepast bij het opstellen van drainageplannen en bij aanbestedingen. Ook kunnen bedrijven zich op basis van deze richtlijn certificeren voor de aanleg van waterinfiltratiesystemen in veenweidengebieden.

Op 17 mei 2021 organiseerde het NKB ook nog een webinar over de nieuwe richtlijn.

Boeren op hoog water

 

Terugblik Webinar Boeren op hoog grondwaterpeil 

Op 21 november 2022 heeft een webinar plaatsgevonden over Boeren bij een hoog grondwaterpeil.

Wat weten we op dit moment al over de effecten van  hogere grondwaterstanden? Welke technische mogelijkheden zijn er om het grondwater te verhogen en wat betekent een hoger grondwaterpeil voor de bedrijfsvoering? En hoe zit het met de uitstoot van broeikasgassen? Deze en andere vragen kwamen aan bod in verschillende presentaties.

Dit webinar werd georganiseerd door het Veenweiden Innovatieprogramma Nederland (VIPNL) in samenwerking met het Nationaal Onderzoeksprogramma Broeikasgassen Veenweiden (NOBV).

Kijk voor meer informatie over VIPNL

Kijk hier het webinar terug

Klei in veen

Terugblik Webinar Klei in veen

Op 30 januari 2023 heeft het Veenweiden Innovatie Programma Nederland (VIPNL) in samenwerking met het NOBV een webinar georganiseerd over Klei in veen. Klei in veen is een relatieve nieuwe maatregel om bodemdaling en broeikasgasemissies uit veenweiden tegen te gaan en de draagkracht van de veen te verbeteren. Door middel van sproeien of uitstrooien worden kleideeltjes over de bodem verdeeld, die vervolgens door neerslag en bodemleven doordringen in het veen. Hierdoor veranderen de eigenschappen van het veen en treedt minder veenoxidatie op. Maar hoe werkt dit precies? Zijn alle soorten klei geschikt? En is er wel genoeg klei om deze maatregel breder toe te passen?

  • Mariet Hefting (Universiteit Utrecht/NOBV/VIPNL) gaf een presentatie over mechanismen in de bodem. Waarom breekt veen af? Wat gebeurt er als klei wordt toegevoegd aan veen en welk effect heeft dat op het proces van veenafbraak en op de uitstoot van broeikasgassen?
  • Maaike van Agtmaal (Louis Bolk Instituut/VIPNL) ging in op praktijkproeven met klei in veen. Welke pilots lopen er? Hoeveel soorten klei zijn er eigenlijk en is elke kleisoort bruikbaar?
  • Moderator Frank Lenssinck (VIC/VIPNL) ging in gesprek met Bernd van den Berg, Beleidsadviseur bodemdaling veenweiden bij het Hoogheemraadschap Schieland en de Krimpenerwaard, en Joyce Zuijdam (Rijkswaterstaat) over de mogelijkheden en voorwaarden voor toepassing in de praktijk. Hoe kijkt het waterschap naar deze maatregel? Hoeveel klei is er beschikbaar en waar halen we de klei vandaan?  Kijk hier het webinar terug.

Dit webinar werd georganiseerd door het Veenweiden Innovatie Programma Nederland (VIPNL) in samenwerking met het Nationaal Onderzoeksprogramma Broeikasgassen Veenweiden (NOBV). Kijk voor meer informatie over VIPNL  en voor meer informatie over het NOBV

Klimaatslim Boeren op Veen

Dit is een praktijkgericht samenwerkingsinitiatief van Hoogheemraadschap de Stichtse Rijnlanden, Gebiedscoöperatie Rijn, Vecht en Venen en Vereniging Agrarisch Natuur- en Landschapsbeheer Rijn & Gouwe Wiericke. Sinds 2020 participeert Waterschap Amstel, Gooi & Vecht en adviseren LTO Noord, provincies Utrecht, Zuid-Holland en Noord- Holland het project. In dit pilotproject wordt sinds 2018 poldergewijs gewerkt aan de realisatie van bodemdalingremmende maatregelen in het westelijke veenweidegebied in samenhang met het verbeteren van biodiversiteit en waterkwaliteit. In 10 polders worden verkenningen (keukentafelgesprekken) gefaciliteerd, uitvoeringsplannen opgesteld en financiering geregeld. Inmiddels zijn of worden op ca. 900 ha bodemdalingmaatregelen uitgevoerd (met name waterinfiltratiesystemen). Naast het opdoen van praktijkervaring met grootschalige uitrol van maatregelen, staat kennisuitwisseling centraal (o.a. Draaiboek aanleg WIS). Daarnaast is er een samenwerking met het NOBV bij het meten van effecten op de CO2-reductie. Zie voor meer informatie: Klimaat slim boeren op veen of neem contact op met coördinator Marieke Leentvaar.

Het is zover: de aanleg van zo’n 350 ha waterinfiltratie (WIS) in de polders bij Vlist is afgerond. Vanaf het startsein in november 2020 is er veel gebeurd. Tijd voor een laatste (7e) aflevering van de unieke Netvlist-serie. Hierin blikt adviseur Rienk Schaafsma  terug op het totale proces én kijkt hij vooruit: er is mooi resultaat te behalen als je vanuit energie en ambitie in het gebied kijkt naar wat kán. En daar met elkaar mee aan de slag gaat. Ontwikkelingen en innovatie gaan door, dat biedt kansen voor nieuwe polderprocessen!

Deelexpeditieleider Rienk Schaafsma

‘Begin 2023 ben ik bij het kenniscentrum gestart als coördinator van de deelexpeditie Waterinfiltratiesystemen (WIS) / landelijk gebied. Ik draag graag bij aan een verdere verspreiding en ontwikkeling van kennis van en ervaring met de aanpak van bodemdaling in het landelijk gebied. Een mooi vervolg op mijn werk als adviseur water, bodem en landbouw in het veenweidegebied (www.waaloord.nl).’

Wilt u een vraag stellen aan Rienk over Waterinfiltratiesystemen? Mail naar info@kbf.nl